opis

Uzupełnieniem świątecznego stroju kobiecego były korale prawdziwe z korala szlachetnego lub ich imitacje – ze szkła lub masy plastycznej. Miejscem ich zakupu były targi, jarmarki, ośrodki pielgrzymkowe; rozprowadzali je też wędrowni handlarze. Na zakup naszyjników z korala prawdziwego mogli sobie pozwolić tylko najzamożniejsi – przeciętna cena równała się bowiem wartości krowy. Często do naszyjnika z korala prawdziwego lub jego imitacji dodawano krzyżyk, umieszczany w połowie sznura. Według wierzeń chronił przed nieszczęściem. Najkosztowniejsze krzyżyki, przeznaczone dla osób zamożnych, robiono ze złota lub pozłacanego srebra. Najczęściej jednak wykonywano je z mosiądzu lub sprowadzanego do Europy z Chin bakfonu – pak-fong (stopu niklu z miedzią i cynkiem), o dużej trwałości i srebrzystym połysku. Krzyże wykonywano stosując dwie techniki: odlewania i wycinania. Te ostatnie były w środku puste. Zdobiono je ornamentami rytowanymi – był to monogram Chrystusa lub Maryi, insygnia męki Pańskiej, oko Bożej Opatrzności, rzadziej motywy roślinne. Ich producentami byli zawodowi złotnicy. Szczególnie dużym ośrodkiem wytwórstwa krzyży i innych elementów ludowej biżuterii był Kraków. Uzupełnieniem świątecznego stroju kobiecego były, obok korali prawdziwych lub ich imitacji, naszyjniki z bursztynu, które miały chronić przed urokami lub czarami. W najstarszych stosowano bursztyn jednego gatunku, najczęściej jasny i przezroczysty, szlifowany w kanty. Powszechnie stosowano regułę, że najmniejsze paciorki znajdowały się na końcach sznura, a największy pośrodku. Wykonywał je zawodowy bursztyniarz, zazwyczaj z powierzonego mu surowca. Naszyjniki z bursztynu były częścią stroju ślubnego, dlatego najczęściej zamawiano je dla młodej dziewczyny przed zamążpójściem. Często przechodziły z matki na córkę i były przechowywane w rodzinie przez wiele pokoleń. Niekiedy stanowiły prezent od narzeczonego. Najpowszechniej bursztyny noszono do stroju ludowego na Kaszubach, Kurpiach, Warmii i Mazurach oraz w centralnej Polsce.
Lidia Zganiacz