opis

Makata buczacka zakomponowana na wzór zmultiplikowanego pasa kontuszowego, powtórzonego dziewięć razy. Pole środkowe makaty wypełniają wciąże, zaś głowy tworzą górne i dolne obramienie. Stopień dokładności odwzorowania kompozycji stosowanej w pasach kontuszowych pozwala wyróżnić elementy budowy pierwowzoru. Dwudzielne głowy z motywem symetrycznych krzaczków. W wciążu dwa rodzaje pólek w układzie a:b. W pólkach na przemian wić roślinno-kwiatowa oraz romby w wielobocznych medalionach. Szlaczki wypełnione wicią roślinno-kwiatową. Co ciekawe, makaty tkane w Buczaczu początkowo zbliżone były do kilimów anatolijskich lub tkanin turkmeńsko-tureckich. Najstarsze „buczacze” ozdabiano geometrycznym ornamentem, dopiero później pasy kontuszowe stały się schematem kompozycyjnym dla makat. Prawdopodobnie, wzory makat były urozmaicane przez samych rzemieślników, choć ich projekty musiały być konsultowane z właścicielem pracowni. Uznana badaczka przedmiotu, Jadwiga Chruszczyńska wyróżniła (tylko na podstawie kolekcji MNW) aż osiem grup makat, które charakteryzuje odmienny dobór ornamentów.
Makaty buczackie powstawały w tkalni prowadzonej na terenie Podzameczku, zlokalizowanego niedaleko Buczacza. Manufaktura została założona około 1878 roku przez braci Oskara, Emila i Artura Potockich. Liczne buczacze to tkaniny dekoracyjne wykorzystujące ornamenty stosowane w pasach kontuszowych. Istnieją dwa typy makat buczackich oparte na kompozycji pasów kontuszowych. Pierwszy rodzaj stosuje układ pojedynczego pasa kontuszowego, przy zmienionych proporcjach – bardzo skróconej części środkowej pasa, zwanej wciążem. Drugi obejmuje szereg zestawionych jeden po drugim pasów, ich liczba sięga zazwyczaj od dwóch do dziewięciu. Makaty z Buczacza były produkowane aż do września 1939 roku. W czasach zaborów spełniały funkcję patriotyczną, przypominając o bogatej polskiej kulturze narodowej i minionej chwale Rzeczpospolitej.
Monika Kowalczyk